Levenslang in het familierecht

Ruziënde exen zijn een tijdrovend hoofdpijndossier voor de rechtspraak. Er is de nodige ergernis over ouders die maar door blijven ruziën. De rechtspraak ziet niet dat ook zij (onbedoeld) een rol speelt in het voortduren van de ruzies. Uit meer dan zestig rechtszaken die zijn onderzocht in Levenslang in het familierecht, blijkt dat er bij ruzie meestal geen omgangsregeling komt. Hierdoor heeft één ouder er belang bij de ruzie vol te houden en worden veel kinderen veelal levenslang gescheiden van de andere ouder.

Een ouder buitensluiten werd in Nederland niet echt als een probleem gezien. Het kent een lange traditie in de rechtspraak en wetgeving, waarvan de wortels liggen in 1901. In dat jaar werd de wet aangenomen dat gescheiden ouders slechts voogd en toeziend voogd over hun kinderen mochten blijven. De voogd kreeg alle zeggenschap over de kinderen en mocht ook beslissen of contact met de toeziend voogd gewenst was.

Nederland werd zo een van de weinige landen waar het contact met beide ouders bij scheidingen niet als norm werd gezien. Hierdoor verliep het realiseren van een wettelijke omgangsregeling moeizaam. Tot vandaag de dag kom je bij rechters nog regelmatig de overtuiging tegen dat ‘bij ruzie geen omgang’ beter is voor een kind – ook al betreft het een prima ouder. Met als gevolg dat buitengesloten ouders – meestal de vaders – niet alleen hun kinderen verliezen, maar ook het vertrouwen in de rechtstaat.

‘Er moet iets veranderen,’ zegt senior rechter familie- en jeugdzaken Cees van Leuven in het voorwoord. ‘Waar zou een principiële verandering moeten starten? Die dialoog zouden we aan moeten gaan binnen de rechtspraak, binnen de politiek, binnen de gemeentelijke domeinen. En dan niet buiten elkaar om, maar juist ook met elkaar op basis van stevige fundamenten. Een van die fundamenten mag wat mij betreft dit boek zijn.’

Angèle Steentjes is geschiedkundige en journalist. Via haar partner maakte zij kennis met de problematiek van omgang na scheiding. Dit zette haar op het spoor van het falende omgangsrecht in Nederland en de geschiedenis daarvan.